„Tylko dla dorosłych”, smakowite cytaty, cz. 8

Takim sprytnym tekstem na obwolucie przeniósł Boy-Żeleński Kartezjusza pod strzechy. Umieścił to ostrzeżenie na… „Rozprawie o metodzie”. Efekt? Sukces wydawniczy, o jakim Kartezjusz mógłby tylko marzyć. Z jednej strony jest to informacja jak najbardziej prawdziwa! Bo nie dla dzieci filozof pisał. Z drugiej strony, Boy-Żeleński odwołał się do powszechnych instynktów. Sam/a sobie dopowiedz, których. Dzięki temu mógł z dumą i przymrużeniem oka napisać: Któryś z moich znajomych widział „Rozprawę o metodzie” w szufladzie panny bufetowej […] obok „Kultu ciała i Dziennika upadłej kobiety”.

Minęło kilkaset lat, a „Rozprawa o metodzie” to nadal świetna lektura. Kilka przykładów, pełny zestaw na końcu.

Zachwycamy się i cytujemy Alvina Tofflera z jego konceptem oduczania się starych i uczenia nowych rzeczy? Proszę bardzo: „ …ale że co do wszystkich mniemań, jakie we mnie dotąd wpojono, nie mogę uczynić nic lepszego, jak wziąć się raz do tego, aby je z siebie usunąć, iżby później pomieścić tam na nowo albo inne, lepsze, albo nawet te same, skoro je dostosuję do miary rozumu”. A nieco dalej: „…odrzuciłem jako fałszywe wszystkie racje, które przyjąłem niegdyś jako dowiedzione”. Kartezjusz – Toffler 1:0. Ten pierwszy był pierwszy.

Metoda coachingowa? Mamy to: „…niepodobna jest tak dobrze pojąć jakąś rzecz i przyswoić ją sobie, kiedy się ja poznało od kogoś drugiego, co kiedy się ją wynalazło samemu”. Na deser:

 „…zwyciężyć raczej siebie niż los, i raczej odmienić własne pragnienia niż porządek świata”.

A o charakterze ludzkich sporów też tam się aż skrzy i pasuje do Linkedina, jakby Kartezjusz o nas właśnie pisał. Lektura ponadczasowa, ucząca pokory. Szczególnie, gdy ktoś odkrywa, że mówi prozą, bo nikt przed nim nie mówił :-)…

CYTATY:

– Zdrowy rozum jest to rzecz ze wszystkich na świecie najlepiej podzielona, każdy bowiem sądzi, że jest w nią tak dobrze zaopatrzony, iż nawet ci, których we wszystkiem innem najtrudniej jest zadowolić, nie zwykli pragnąć go mieć więcej, niźli posiadają

– …zamiarem moim nie jest nauczyć tu metody, której każdy z nas winien się trzymać, aby dobrze powodować swoim rozumem, ale jedynie pokazać, w jaki sposób ja starałem się powodować swoim

– Nie powiem nic o filozofii, chyba to, iż widząc jako uprawiały ją najwyborniejsze duchy w ciągu wielu wieków i że mimo to nie ma w niej dotąd ani jednej rzeczy, o którą by się nie spierano, która by więc tem samem nie była wątpliwa, nie byłem na tyle zarozumiały, aby spodziewać się lepiej w tem utrafić od innych

– …co do wszystkich mniemań, jakie we mnie dotąd wpojono, nie mogę uczynić nic lepszego, jak wziąć się raz do tego, aby je z siebie usunąć, iżby później pomieścić tam na nowo albo inne, lepsze, albo nawet te same, skoro je dostosuję do miary rozumu

– …z przyczyny że zmysły zwodzą nas niekiedy, przyjąłem, iż żadna rzecz nie jest taka, jak one przedstawiają. […] Postanowiłem przyjąć, że wszystkie rzeczy, które weszły w mój umysł nie bardziej sa prawdziwe niż złudzenia senne

– Z tego, że widzimy słońce bardzo jasno, nie powinniśmy sądzić, że ono jest tej wielkości, w jakiej je widzimy

– Pierwsze jest, aby nie przyjmować nigdy żadnej rzeczy za prawdziwą, póki […] nie będę miał żadnej możności podania tego w wątpliwość

– Drugie, aby każdą z rozpatrywanych trudności podzielić na tyle cząstek, na ile się da i ile ich będzie trzeba dla lepszego jej rozwiązania

– Trzecie, aby prowadzić myśli po porządku, zaczynając od przedmiotów najprostszych i najłatwiejszych, i pomału, jak gdyby po stopniach, wstępować do poznania bardziej złożonych

– Ostatnie, aby wszędzie czynić wyszczególnienia tak dokładne i przeglądy tak powszechne, abym był pewny, że nic nie opuściłem

– …postanowiłem raczej baczyć na to, co czynią niż na to, co mówią, nie tylko z tej przyczyny, iż w skażeniu naszych obyczajów niewielu jest ludzi, którzy by chcieli powiedzieć wszystko, co myślą, ale także z tej, iż często sami tego nie wiedzą

– Druga zasada to być możliwie stałym i niewzruszonym w postępkach

– Trzecią mą zasadą było starać się zawsze zwyciężać raczej siebie niż los

– [dawni filozofowie ] Rozporządzali pragnieniami swemi tak absolutnie, że mieli poniekąd prawo uważać się za bogatszych, potężniejszych, wolniejszych i szczęśliwszych niż ktokolwiek z innych ludzi, którzy nie mając tej filozofii, choćby byli najbardziej uposażeni od natury i losu, nigdy nie rozrządzają w ten sposób tem, czego pragną

– …sposób odróżnienia [człowieka od machiny zrobionej na jego podobieństwo!] jest ten: choćby nawet machina taka czyniła wiele rzeczy równie dobrze lub może lepiej niż ktokolwiek z nas, chybiałaby niezawodnie w wielu innych, przez co wyszłoby na jaw, że nie działa mocą świadomości lecz jedynie przez układ jej poszczególnych części

– I nie zauważyłem również, aby za pomocą dysput (jakie praktykuje się w szkołach) odkryto jakąś prawdę, której by wprzódy nie znano; gdy bowiem każdy stara się zwyciężyć, przeciwnicy silą się o wiele więcej w tem, aby uwydatnić prawdopodobieństwo swojej tezy niż aby rozważyć racje jednej i drugiej strony

– …niepodobna jest tak dobrze pojąć jakąś rzecz i przyswoić ją sobie, kiedy się ją poznało od kogoś drugiego, co kiedy się ją wynalazło samemu

– Bardziej będę zawsze zobowiązany tym, dzięki których łasce będę mógł zażywać bez przeszkód swego czasu niż tym, którzy by mi ofiarowali najzaszczytniejsze w świecie stanowiska i godności.