Indeks Ksiąg Nakazanych. cz.25, Pearl. Mackenzie

J. PEARL, D. MACKENZIE, PRZYCZYNY I SKUTKI, Copernicus Center Press

Przyczynowość jest jedną z najtrudniejszych do wykazania kategorii w nauce. W naszym codziennym życiu zwykłych ludzi oraz naszych codziennych rozmowach i obserwacjach tym bardziej. Widzimy, że jakieś zjawiska występują razem, umiemy nawet obliczyć poziom ich korelacji i… mamy tendencję do szybkiego wskazywania, co jest przyczyną, a co skutkiem. Podpieramy się jeszcze naszym Wielkim Kłamcą Doradczym, czyli intuicją i „pewność” gotowa.

A i B współwystępują i wykazują ponadprzeciętną statystycznie korelację, co to oznacza? Że A powoduje B. Ale równie dobrze, że B powoduje A. No i równie dobrze, że A i B mają nieznaną nam jeszcze wspólną przyczynę C. Plus może istnieć wiele (nie)znanych czynników, których wpływu nie rozumiemy, a które należałoby odizolować, by dowieść ewentualny związek między A i B.

Przelot komety a wybuch wojny. Granie na instrumentach a otrzymanie nagrody Nobla. Palenie papierosów a rak płuc. Działalność człowieka a ocieplenie. Wzrost zarobków a motywacja. Poziom życia a szczęście. Szczęście a wydajność pracy. Posiadanie w pracy przyjaciela a zaangażowanie. I tak dalej. Korelacja? Tak. Dowód przyczyna-skutek? Jakże daleka droga. Z tych m.in. powodów ogromna część przedstawianych w LI wyników ankiet i „badań” (także firm konsultingowych) ma wartość makulatury.

Ta książka uczy pokory oraz doskonali nasz sposób myślenia. Bezcenne.  Pokazuje też, jak bardzo zwieść potrafi posiadanie coraz większej liczby danych (dane nie pojmują przyczyn i skutków). Masa przykładów sprawia, że czyta się to z wypiekami na twarzy.

Judea Pearl jest profesorem matematyki na Uniwersytecie Kalifornijskim; otrzymał Nagrodę Turinga za opracowanie formalnego rachunku wnioskowania probabilistycznego i przyczynowego oraz rozwijanie sztucznej inteligencji. Trudno o kogoś bardziej źródłowego (!). Wie, co to jest i jakie pułapki kryje przyczynowość. Dana Mackenzie jest doktorem matematyki, nagradzanym autorem książek popularyzujących naukę.

Entuzjastycznie o tej książce wypowiadał się też Daniel Kahneman, którego „Pułapki myślenia” otwierają Indeks Ksiąg Nakazanych.