Indeks Ksiąg Nakazanych, cz.5, Baron-Cohen

SIMON BARON-COHEN, TEORIA ZŁA. O EMPATII I GENEZIE OKRUCIEŃSTWA, Smak Słowa

Empatia (lub jej brak) jest wrodzona, czy też się jej uczymy rodząc się z czystą kartą? Jest uwarunkowana fizycznie (budowa mózgu, geny) czy środowiskowo? Czy można być z natury złym lub dobrym? Jeśli tak, to czy można to przezwyciężyć, w obie strony? Skąd się bierze zaburzenie borderline, psychopatia, autyzm, zespół Aspergera i jak się to ma do posiadania lub braku empatii? Czy brak empatii czyni człowieka automatycznie złym lub silnie na zło podatnym?

Te i inne mocne pytania padają podczas lektury rekomendowanej książki, a prof. Baron-Cohen prowadzi nas przez eksperymentalne poszukiwanie odpowiedzi. Eksperymentalne, czyli bazujące na badaniach naukowych, a nie gabinetowych spekulacjach.

Miłośników teorii, że to kwestie czysto kulturowe, środowiskowe, wychowawcze książka wprawia w sporą konfuzję. Owszem, środowisko odgrywa rolę, ale „…zachowanie rodziców może być istotną przyczyną psychopatii, nie wyjaśnia ono wszystkich przypadków tego zaburzenia, ponieważ styl wychowania nie jest całkowicie trafnym predykatorem jego występowania. […] Bez wątpienia jednak potrzeba czegoś więcej niż tylko trudne środowisko, aby dziecko wyrosło na psychopatę”.

To „coś więcej”, to fizyczna budowa mózgu (m.in. sugerowany przez B-C mózgowy obwód empatii, który każdy z nas może mieć odmiennie rozwinięty) i geny. Dopiero triada mózg-geny-środowisko zbliża nas do odpowiedzi na postawione na początku pytania.

„Czy mózg jest źródłem zła? / Jak wyjaśnić zło i ludzkie okrucieństwo? / Kiedy zerowy poziom empatii jest negatywny-pozytywny / Gen empatii / jak rozpoznać zerowy poziom empatii” to tytuły kluczowych rozdziałów.

Polecam również nowszą książkę Baron-Cohena „Poszukiwacze wzorów. Autyzm a ludzka wynalazczość”. Wprawdzie widać w niej już ingerencję wydawcy ku „sprzedawalności” (storyteloza, odwoływanie się do autorytetu celebrytów nauki), ale to wciąż mocny kawałek wiedzy, hipotez i naukowych inspiracji.

PS zbieżność nazwisk z filmowym Boratem nieprzypadkowa. Borat, czyli Sacha Baron-Cohen jest kuzynem autora rekomendowanej książki.